In Nederland leven van nature maar drie soorten slangen. Veel mensen denken dat alle slangen giftig zijn, maar dat klopt niet. Alleen de adder is licht giftig, de andere twee zijn volledig ongevaarlijk.
In dit artikel vertel ik je hoe je de ringslang, adder en gladde slang herkent, waar je ze kunt tegenkomen en of ze gevaarlijk zijn. Ik ga ook in op de grote, uitheemse slang die onder andere in de duinen bij Den Haag wordt gezien.
Welke slangen komen van nature in Nederland voor?
Van nature komen hier alleen de ringslang, de adder en de gladde slang voor. Alle drie zijn ze beschermd onder de Omgevingswet. Je mag ze dus niet vangen of verstoren.
- Ringslang [Natrix helvetica] – Niet giftig, tot 130 cm lang, olijfgroen met 2 gele vlekken in de nek
- Adder [Vipera berus] – Licht giftig, 50-65 cm lang, zigzagstreep op rug, verticale pupil
- Gladde slang [Coronella austriaca] – Niet giftig, 50-70 cm lang, gladde, glanzende schubben, bruin/grijs
De ringslang – de zwemmer
Dit is de slang die je het vaakst tegenkomt. De ringslang leeft graag bij water zoals sloten, vennen en moerassen. Het is de langste slang van Nederland.
De ringslang is niet giftig en volledig ongevaarlijk. Als hij zich bedreigd voelt, doet hij alsof hij dood is en scheidt hij een stinkende vloeistof af. Hij bijt alleen als je hem oppakt.
De adder – de enige giftige slang in Nederland
De adder is de enige giftige inheemse slang. Zijn beet is pijnlijk en je moet er altijd mee naar een arts, maar voor een gezonde volwassene is de beet zelden levensbedreigend. Risicovoller wordt het vooral voor kleine kinderen, ouderen en mensen met een allergie voor het gif.
Herkennen: De adder heeft een gedrongen lichaam, een brede driehoekige kop en een duidelijke zigzag op zijn rug. Kijk ook naar de ogen. De adder is de enige Nederlandse slang met een verticale pupil. De andere twee inheemse slangen hebben ronde pupillen.
Waar leeft de adder? Op droge heide en hoogveen. De grootste kans heb je in Drenthe, op de Veluwe en in Nationaal Park De Meinweg in Limburg.
Er is een leuk boekje “addergebroed” geschreven over de adder in Nederland.
De gladde slang – de zeldzame
De gladde slang is onze zeldzaamste en meest schuwe slang. Zijn lichaam lijkt een beetje op de adder, maar is niet giftig. Zijn naam dankt hij aan zijn gladde, glanzende schubben die in elkaar overlopen.
Hij leeft verstopt onder heideplaggen en dood hout en jaagt vooral op hagedissen en kleine diertjes.
De stierslang in de duinen: exoot, maar geen gevestigde populatie
In de duinen tussen Den Haag en Katwijk, zoals Meijendel en Berkheide, worden al jaren stierslangen (Pituophis catenifer sayi) gezien. Het verhaal gaat vaak dat ze zich hier gevestigd hebben, maar dat klopt niet helemaal.
Hoe zit het precies volgens RAVON?
RAVON staat voor Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland
Losgelaten exoten: Stierslangen zijn populaire terrariumdieren. Helaas worden ze soms illegaal gedumpt door eigenaren. Het duingebied lijkt qua biotoop erg op hun Noord-Amerikaanse leefgebied, waardoor ze er goed kunnen overleven en zelfs kunnen overwinteren in oude konijnenholen.
Geen bewijs van voortplanting: Er zijn door terreinbeheerders zoals Dunea wel volwassen dieren en een enkele keer een drachtig vrouwtje gevangen. Er zijn echter nooit jonge slangetjes of eileg in het wild aangetroffen.
Geen officiële status: Omdat hard bewijs voor succesvolle voortplanting in het wild ontbreekt, spreken organisaties als RAVON nadrukkelijk niet van een gevestigde populatie, maar van zwervende, losgelaten exoten. Beheerders vangen de dieren actief weg om schade aan kwetsbare inheemse soorten zoals de zandhagedis en tapuit te voorkomen.
Zie je een grote, geelbruine slang met donkere vlekken in de duinen, dan kun je hem melden op Waarneming.nl. Het is een wurgslang, niet giftig, maar wel schuw.
Adderbeet? Dit moet je doen
Wat je moet doen als je door een adder bent gebeten is allereerst rustig blijven en direct de huisarts of de huisartsenpost bellen. Omdat een adderbeet in Nederland erg zeldzaam is, is het belangrijk om snel medische hulp in te schakelen, ook al is het gif voor een gezond mens in principe niet dodelijk. Ben je allergisch of krijg je het benauwd, bel dan 112.
Probeer de gebeten arm of been zo min mogelijk te bewegen om verspreiding van het gif te vertragen, ga de wond niet uitzuigen of er een tourniquet op te zetten. Haal sieraden of strakke kleding rond de plek weg voordat eventuele zwelling optreedt. Een arts kan de situatie beoordelen en, indien nodig of bij een allergische reactie, verdere maatregelen nemen.
Wil je meer lezen over de adders in Nederland, dan kun je eens kijken naar het boekje Addergebroed.